rrethana & rrethina

Kritikë dhe Aktivizëm

Dhuna në L’âge d’or

Jeta Mulaj 

L’âge d’or (1930), i drejtuar nga Luis Buñuel, tregon origjinën e civilizimit dhe integrimin e vetes së fragmentuar në një shoqëri të normave të fiksuara shoqërore. Në Un Chien Andalou (1929) Buñuel tregon vetëveten e fragmentuar, jo në kontroll të plotë të veprimeve të veta, si një fushë betejë në mes të idit, egos, dhe superegos. Filmi është historia e trajektores së dëshirave të cilat rezultojnë nga e pavetëdijshmja.  Mirëpo, në L’âge d’or, individi nuk jeton më në një botë të fluksit libidinal të pastër dhe të dëshirave të pavetëdijes.  Në këtë film, Buñuel prezanton një ndjenjë të lëvizjes në historinë e njerëzimit, duke filluar me format primitive të jetës dhe duke u shtrirë në shoqërinë e civilizuar dhe komplekse. Sublimimi i dëshirave seksuale dhe dhuna e karakterizojnë luftën në mes të shoqërisë dhe shtytjen shtazore individuale.  L’âge d’or na ekspozon ndaj efekteve të civilizimit dhe ndryshimit të natyrës së dhunës, duke rezultuar në lirimin e frustrimit nga pamundësia e kënaqësisë së menjëhershme dhe sublimimit të dëshirave.

Filmi fillon me krijesa antisociale, jo-njerëzore — akrepa. Pas kësaj skene tregohen banditët, pastaj skena e krijimit të Romës, jeta në Romën e themeluar, dhe epilogu si një përqeshje perverse e organizimit normal të shoqërisë, ku shfaqet figura e Krishtit teksa largohet pas pjesëmarrjes në një orgji. Kjo është shprehja përfundimtare e karakterit të dhunës që zhvillohet gjatë tërë filmit.  Skena e hapjes së filmit, akrepat duke e sulmuar një mi, është manifestimi i parë i dhunës si shtytje njerëzore që bëhet temë kyçe në të gjitha pjesët e filmit, me secilën pjesë duke perfunduar me një akt të dhunshëm. Edhe pse dhuna është e pranishme gjatë gjithë filmit, natyra e saj ndryshon, në mjedise të ndryshme kulturore dhe shoqërore, si rezultat i lidhjes së saj me seksualitetin dhe ndërmjetësimit të saj nga civilizimi.

Ashpërsia e akrepave është e portretizuar si shtytje e natyrshme shtazore, një përkujtesë e shtytjes shtazore të njerëzve. Akrepat manifestojnë akte dhune që nuk janë vetëm të natyrshme por edhe instinktive. Ndërsa në skenën me banditë, dhuna paraqitet si karakteristikë njerëzore që ka kulmuar në një manifestim të vetëvetes nepërmjet të mjeteve teknologjike. Dhuna e banditëve dhe e akrepave manifestohet për qëllime të mbrojtjes territoriale. Në të dyja rastet, armiqtë, miu dhe Majorkanët, janë kërcënim për territorin andaj edhe për mirëqenien. Në skenën ku shohim Majorkanët, peshkopët, për herë të parë banditët nuk kryejnë dhunë për ta mbrojtur veten dhe territorin e tyre por e marrin rolin e viktimës. Andaj, dhuna e ushtruar nga njerëzit ndërron karakter dhe nuk është më thjesht dhe vetëm instiktive. Dhuna që nuk ushtrohet, sikurse në rastin e banditëve, sugjeron se të veprosh ose të mos veprosh dhunshëm tani është çështje e zgjedhjes apo dëshire.

Në kontekstin e një  bote të civilizuar me norma të fiksuara shoqërore, dhuna manifestohet ndryshe. Dhuna, pa miratimin shoqëror të urdhërit social, e paraqet vetën si kërcënim për shoqërinë. Kështu, dhuna dënohet me vetë dhunën, të cilën shoqëria e civilizuar e ka miratuar si të pranueshme dhe të domosdoshme.  Buñuel tregon luftën kundër dhunës përmes dhunës në skenën kur dy të dashuruar janë duke u puthur dhe rrotulluar në baltë. Dhuna në këtë skenë është e paraqitur si sjellje seksuale, duke sugjeruar se sjellja seksuale në vetvete është kërcenim për civilizimin dhe stabilitetin e saj. Të dashuruarit, të etur për bashkim dhe plotësim të nevojave të tyre seksuale, dhunshëm ndërpriten nga shoqëria. Të dashuruarit, të shtyrë nga nxitjet seksuale, përkujtojnë prapambetjen e akrepave, andaj edhe kafshësinë që e karakterizon njeriun. Dhuna e tyre seksuale e ndërprerë nxit dhunën e sanksionuar të turmës, që brutalisht e ndalon sjelljen të cilen e përcepton si kërcënuesë ndaj normave ekzistuese. Qytetarët e dhunshëm ndalojnë shpalosjen vulgare të të dashuruarve dhe kërkojnë shtypje duke i ndarë dhunshëm ata. Freud flet për qëllimin e shtypjes si tendencë: “për të përjashtuar trende të caktuara nga mendje, jo vetëm nga vetëdija por edhe nga format tjera të efektivitetit dhe veprimtarisë.” Në këtë mënyrë regjisori bën dallimin në mes të dhunës seksuale që e prezanton veten si kërcenuese ndaj shoqerisë dhe dhunës së sanksionuar nga shoqëria për të shtypur akte të tilla.

Si pasojë e dështimit të të dashuruarve të  marrin kënaqësi të menjëhershme të impulseve seksuale, dhuna fillon të manifestohet në mënyra të ndryshme.  Pasi që të dashuruarit ndahen, personazhi mashkull, i luajtur nga Gaston Modot, shkelmon një qen dhe shtyp një brumbull. Këto janë shembujt e parë të sublimimit të shtysave seksuale, “braktisje e synimeve seksuale, diseksualizim,” sic thotë Freud tek Ego dhe Idi. Dhuna e pastër, si mekanizëm për mbrojtje të vetëvetes, hap rrugën për akte dhune si forma të zhvendosura të plotësimit seksual. Megjithatë, menjëherë pas bashkimit të të dashuruarve vetë aftësia për t’i plotësuar dëshirat ka efektin e ndërlikuar të dëbosimit të atyre dëshirave. Nxitja seksuale ngjallet vetëm kur të dashuruarit fillojnë të flasin për vrasje. Vrasja e objektit të dëshirës e ruan dëshirën për atë objekt duke e vendosur atë gjithmonë jashtë sferës të së mundshmes dhe kënaqësisë, duke i dhënë fund të gjitha dëshirave. Freud shkruan për këtë lidhje në mës të Erosit dhe Thanatosit, tek Civilizimi dhe të Pakënaqurit me të,: “Është në sadizëm ku instikti i vdekjes shtrembëron qëllimin erotik në kuptimin e vetë dhe në të njejtën kohë plotësisht kënaq dëshiren erotike.” Dëshira portretizohet jo si dicka që kërkon të plotësohet por si dicka që kërkon të përjetësojë vetëveten. Qëllimi i dëshirës është përjetësimi i vet dhe jo objekti të cilën e dëshiron. Sa më shumë që nxitja seksuale është nxitje drejtë bashkimit është gjithashtu nxitje drejt vdekjes. Trajektorja e dëshirave është në lojë të vazhdueshme me vdekjen.

Në L’âge d’or,dhuna bëhet prizë për nxitje të paplotësuara seksuale. Të dashuruarit janë në gjendje ta sjellin vetën në gjendje eksitimi nëpërmjet gjymtimeve të imagjinuara dhe fantazive të vrasjes së fëmijëve të tyrë, të cilët nuk ekzistojnë. Dëshira e të dashuruarve ruhet vetëm si rezultat i ndërprerjes së ndërveprimit të tyre nga dirigjenti i orkestrës. Pasi që dirigjenti i ndan të dashuruarit, protagonisti, duke e përsëritur si jehonë fatin e banditëve dhe peshkopëve, bëhet viktimë dhe nuk arrin të vepron kundër armikut të tij. Nxitja e tij seksuale zhvendoset në shkatërrimin e dhomës së gjumit të ish-të dashurës së tij. Rezultati i dhunës si manifestim fizik i mosplotësimit të dëshirave është evident kur Modot, kur është jashtë më të dashurën, merr një telefonatë që tregon se ai është fajtor i vdekjes së një numri të njerëzve. Kjo nuk e provokon aspak personazhin pasi që ai është i preokupuar me plotësimin e dëshirave të tij. Kjo sugjeron se këto shtytje shtazore tw pavetëdijes, të shtypura apo të plotësuara, gjithsesi ndikojnë në sjellje. Çiftëzimi i ndaluar i të dashuruarve tregon sjelljen josociale në bazë të së cilës autoriteti i themelues i civilizimit është formuar. As seksi dhe as dhuna nuk pranohen si thjesht shtytësa biologjik; shoqëria është e revolutar nga sjellja seksuale andaj e punëson kishën, familjen, dhe policinë për ta ndaluar atë. Sic thote Freud tek E Ardhmja e një Iluzioni,: “ civilizimi duhet të mbrohet kundër individit, andaj rregulloret, institucionet dhe komandat e saj janë të drejtuara rreth këtij qëllimi.” Seksualiteti i zbuluar kërcenon borgjezinë, ndërsa kaosi absolut—një karroc që kalon pa i vërëjtur në mes të ndejës më plot njerëz, një zjarr i shpërthyer në kuzhinë, vrasja e një fëmijë—neglizhohet.

Në L’âge d’or dy ceremoni paraqiten të cilat shënohen me pritjen e ardhjes së Majorkanëve. Ceremonia e parë, themelimi i Romës, ekspozon origjinën e civilizimit dhe shtypjen e seksualitetit. “Thelbi i shtypjes qëndron në largimin e dickaje, dhe mbajtjes së saj në distancë nga vetëdija.” Ceremonia e dytë tregon kremtimin e civilizimit Roman, kulturës dhe veprimeve sociale romane, duke përfshirë shtypjen e cila rezulton në sublimimin e nxitjeve libidinale. Që nga themelimi i Romës, çfarë është e pranuar nga shoqëria dhe çfarë nuk është nuk janë definuar qartë, duke rezultuar, në këtë mënyrë, në shoqërizimin e vet dëshires. Të dashuruarit janë kërcenim për shoqërinë sepse qëndrojnë në kundërshtim me vlerat e përcaktuara të familjes, virtytit, dhe fesë. Ceremonia e parë ndërprehet nga pasioni i dhunshëm i të dashuruarve, ndërsa pasioni i të dashuruarve më vone ndërprehet nga ceremonia e dytë. Ruajtja dhe mbrojtja e civilizimit varet në sublimim: “sublimimi i instinkitit është një tipar  vecanërisht i qartë i zhvillimit kulturor,” tha Freud në Civilizimi dhe të Pakënaqurit me të. Shtytjet seksuale orientohen drejt objekteve alternative të tilla si shqelmimi i një qeni dhe lëpirja e statujës. Varësia në objekte alternative bëhet aq e fortë dhe rregullat e shoqërisë brendësohen aq shumë që individët nuk jan më të aftë ti ndjekin synimet e tyre origjinale. Ose, as nuk janë të vetëdijshëm për ato.  Epilogu i filmit është kulmi i manifestimit të sublimimeve të shtytjeve libidinale. Shtytjet seksuale zavendësohen totalisht nga dhuna e pastër. Dhuna instinktve e akrepave ndaj miut përparon në dhunë sadiste të torturimit të një vajze të re. Fundi i filmit kulminon në ndërvarësinë e seksit dhe dhunës. Figura e Krishtit tregohet duke udhëhequr dhunë seksuale e cila rezulton në torutimin dhe vrasjen e një vajze të re. Funksioni i Krishtit në Krishtërim varet në një akt dhune—vdekja e tij; në fund të filmit, e shohim një kryq, ikon e krishterimit, mishërimi i vrasjes së Krishtit në të cilën edhe feja është bazuar. Kryqi përdoret kundër dhunës kur simboli në vetëvete e ka origjinën në një akt dhune. Andaj, e shohim një përsëritje të dhunës si reagim i inkurajuar për të ndaluar dhunën. Feja manifeston dhunën për ta luftuar dhunën kundër fesë, në të njëjten mënyrë që të dashuruarit janë ndarë për hir të civilizimit.  Figura e Krishtit merr pjesë në shkeljen dhe shtypjen e atyre qe supozohet se ai duhet shpetuar, duke shumëzuar atë akt të cilin ai pritet ta parandalojë.

Në epilog, aktet seksuale janë zëvendësuar me dhunë, edhe pse skena të sjelljes seksuale ose të dhunshme nuk tregohen në tërësinë e tyre asnjëherë në ekran. Tortura në epilog është perverzioni përfundimtar i dhunës që dikur funksionoj si instinkt për mbrojtje të vetëvetes. Duke shmangur impulse shtazore dhe agresive të njeriut, civilizimi nuk kthehet në gjendjen natyrore, por i shumëfishon ato karakteristika që janë ndaluar në emer të saj. Ajo që është primitive dhe eksituese një herë në psikikën e njeriut, kurrë nuk humb por e pengon të tashmen. Freud shkruan në Civilizimi dhe të Pakënaqurit me të: “Çfarë është e kaluar në jetën mendore mund të ruhet dhe jo të shkatërrohet domosdoshmërisht.” Çdo individ mbart barrën e një historie të tërë të civilizimit, më të cilën individi lufton vazhdimisht. Libido është në luftë të vazhdueshme me kufizimet shoqërore. Buñuel tregon se civilizimi ka një drejtim moral të cilin individi është i pafuqishëm ta ndryshoj.  Andaj, si pasojë e shtypjes dhe tabuve, njerëzit në shoqëri të civilizuar kanë humbur integritetin e tyre biologjik. L’âge d’or portretizon një shoqëri e cila i pranon të gjitha veprimet shoqërore, sado të pazakonta, përvec sjelljes seksuale. Dhuna e pikturuar në film nuk reflekton Buñuelin por klasën borgjeze dhe civilizimin e saj.

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s

Të dhëna

Ky zë është postuar më Gusht 2, 2013 nga te Art, Esse dhe etiketuar me , , , , , .

Pëlqe “Rreth” në Facebook

Këtë e pëlqejnë %d blogues: